Câu chuyện thú vị từ khi “cô bạn AI[1]” ấy bắt đầu chen ngang vào đời sống của tôi theo những cách rất thực tế.
Mấy ngày nay, ở nhà dòng cũng như trong lớp học, đâu đâu cũng rộn lên những câu chuyện bàn tán về “trí tuệ nhân tạo”, đại loại như “chỉ cần gõ vài câu lệnh là nó trả lời vanh vách”; hay “nếu cần tìm một câu Kinh Thánh, một tư tưởng của Thánh nhân, hay nhờ AI sắp xếp logic cho bài luận thần học… chỉ trong nháy mắt là nó làm xong, tuần tự đâu vào đấy”. Dường như chẳng có câu hỏi nào làm khó được người bạn “vô hình” này. Kể ra, AI tài thật! – tôi nhủ thầm.
Thế nhưng, có những chiều ngồi lặng lẽ nơi góc nguyện đường để gẫm về nhiều thứ đang xảy ra quanh mình, tôi tự hỏi: Nếu ngày nào đó, mình coi AI như một người bạn tri kỷ chốn tu trì thì sẽ ra sao? Nghe có vẻ lạ lùng nhưng không phải là không thể xảy ra. Vì…
Tôi hình dung lại những đêm muộn, sau khi “rối não” với bài thu hoạch, tôi mệt nhoài nhắn tin cho bạn AI: “Hôm nay nên chọn đề tài gì cho bài luận?” Sẽ chẳng bao giờ có sự ngập ngừng, than thở hay sự khó chịu làm tôi phát mệt. Thay vào đó, một “thực đơn” đề tài dài thật dài sẽ hiện ra, đính kèm bố cục dàn ý, bảng trích dẫn thần học cụ thể và danh mục tài liệu tham khảo chuẩn chỉnh để giúp tôi lựa chọn. Rõ ràng, “người bạn thuật toán” này tận tụy, chu đáo và rất biết nghe lời.
Hay những khi tôi có khúc mắc, ngập ngừng hỏi: “Liệu suy nghĩ này của tôi có sai lệch và làm bạn khó chịu không?” AI sẽ không bao giờ nhíu mày hay tỏ ra nghiêm nghị. Trái lại, giọng điệu thản nhiên vang lên: “Trong dữ liệu của tôi không có sự khó chịu. Tuy nhiên, nếu bạn muốn, tôi có thể giới thiệu một vài góc nhìn phản biện để bạn rút kinh nghiệm”. Nghe thật an lòng, nhưng ngẫm kỹ, tôi vẫn thấy có gì đó không ổn.
Rồi một chiều vắng vẻ, tôi cảm thấy khô khan trong đời sống tâm linh, gõ vào dòng tin nhắn: “Hôm nay tôi thấy mất phương hướng trong ơn gọi”. Ngay tức khắc, AI nhiệt tình gửi lại danh sách những bước phân định thần học, kèm các chỉ dẫn Kinh Thánh hoặc những tư tưởng cao siêu của các nhà tu đức, được phân loại chính xác đến từng mi-li-mét, v.v. Nhưng tuyệt nhiên… không hề có một chút “hơi ấm” nào của sự đồng cảm, của sự sẻ chia hay một khoảng lặng cầu nguyện chung với tôi đến từ AI. Tôi chợt nhận ra: AI có thể xử lý hàng triệu, thậm chí hàng tỷ dữ liệu thần học trong một giây, nhưng nó chưa từng một lần biết quỳ gối trước Thánh Thể để cảm nhận tình yêu của Đấng Tự hiến.
Và tôi nghiệm ra, đồng hành với một “tâm hồn thuật toán” như thế thì buồn và trống trải lắm. Thậm chí là “nguy hiểm” nữa. AI chẳng biết giận hờn, chẳng biết ưu tư, chẳng biết ngập ngừng, chẳng biết trăn trở… Tặng nó một cây Thánh Giá gỗ đơn sơ, nó sẽ phân tích: “Loại gỗ này có nguồn gốc từ đâu, kỹ thuật chạm khắc thuộc thế kỷ nào, mang lại giá trị kinh tế ra sao…” chứ không nâng niu bằng sự trân trọng hay khẽ mỉm cười như một người nhận được món quà quý. Nếu cùng AI bước vào thánh đường, tôi chắp tay trầm lặng, còn AI sẽ đọc cho tôi bài thuyết trình vài phút về kiến trúc nhà thờ, về lịch sử hình thành… chứ tuyệt nhiên không giúp tôi có một không gian lắng đọng để nghe tiếng Chúa thì thầm trong sự tĩnh lặng của tâm hồn.
Rồi khi tranh luận về một đề tài thần học, AI sẽ không bao giờ nổi giận hay lớn tiếng… trái lại, nó sẽ nhẹ nhàng và điềm tĩnh đưa ra lý do tôi lập luận sai, đính kèm những văn kiện của Tòa Thánh… Tôi thua tâm phục khẩu phục, nhưng lòng tôi thì trống rỗng.
Sau rất nhiều lần tiếp xúc với bạn AI này, tôi biết bạn ấy rất thông minh, lịch sự, tận tụy, nhưng với tôi, AI thiếu một thứ quan trọng đó là ngôn ngữ cảm xúc của con tim.
Trong khi đó, đời sống đức tin, đời sống dâng hiến mà tôi đang bước đi đâu phải là một bài toán cần đáp số đúng. Đời sống ấy cần được nuôi dưỡng bằng tình yêu, bằng sự bao dung và tha thứ trước những giới hạn của chị em cũng như của bản thân. Đời sống ấy cũng cần những phút giây cùng nhau quỳ bên Chúa Giêsu Thánh thể để kín múc nguồn sức mạnh.
Và… đời sống chung với biết bao những khác biệt, có người bảo thủ trong khi tranh luận, có người hấp tấp dễ nổi nóng, có người vụng về trong cách đối nhân xử thế, v.v. nhưng những con người ấy biết vui khi nhận ra chân lý, biết cảm thông trước một mảnh đời bất hạnh, và biết kiên nhẫn lắng nghe bằng cả tâm hồn… Những điều ấy giúp tôi nhận ra sự sống động của từng tâm hồn mà AI chưa bao giờ có. AI có thể giúp tôi viết nên một bài thuyết trình tuyệt vời, nhưng người chia sẻ, người nghe và người được đánh động chắc chắn phải là những con người thật với một quả tim thật – điều mà AI không thể làm.
Vì thế, sau bao lần tiếp xúc và trò chuyện, tôi hiểu rằng mình cần khôn ngoan coi “người bạn thuật toán” này chỉ là một công cụ để mở mang tri thức và hỗ trợ tôi trong việc học hành nghiên cứu chứ không để bạn ấy chi phối và điều hướng cuộc đời tôi. Tôi trân trọng bạn ấy. Nhưng nơi đời thực – nơi chứa đựng niềm tin và tình mến, nơi đòi hỏi những trách nhiệm, nơi diễn tả tình huynh đệ, sự hy sinh, cảm thông và những câu chuyện của con tim… tôi xin được giữ lại, dành trọn cho những con người bằng xương bằng thịt bên cạnh tôi. Đó mới là điều tôi nên làm.
Ter. Mai An
[1] AI là viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Artificial Intelligence”, dịch sang tiếng Việt là “Trí tuệ nhân tạo” (hoặc Trí thông minh nhân tạo).
