Chương 4: Karibu Africa
24. Bên bờ Ấn Độ Dương
Mombasa là một hòn đảo nằm sâu trong đất liền. Vùng đảo ấy được hình thành từ việc xâm thực của Ấn Độ Dương vào bờ Tây Nam của đất nước Kenya. Vùng đảo Mombasa có một vị trí chiến lược và lịch sử đặc biệt quan trọng trong việc nối liền hai nền văn minh giữa Châu Âu và Châu Á.
Từ thế kỷ XII, Mombasa đã là một trung tâm thương mại sầm uất đón tiếp vô số đoàn thương nhân đến từ các quốc gia Ảrập và Ấn Độ. Hai món hàng đặc biệt béo bở mà các thương gia và những kẻ chinh phạt tìm thấy từ vùng đất Mombasa là ngà voi và nô lệ. Đã có vô số cuộc săn bắn và tiêu diệt voi để lấy ngà chạy dọc suốt dòng lịch sử. Chỉ vì những kẻ đến từ những đất nước được gọi là văn minh luôn muốn làm đẹp thêm cuộc sống vốn đã đỏng đảnh của mình. Cũng đã có vô số những cuộc săn bắt và cướp bóc nô lệ được mở ra, để từ trên xương máu của các nô lệ da đen, người ta xây nên những thành phố huy hoàng với đền đài và thành quách.
Đầu thế kỷ XIV, Đế Quốc Hồi Giáo Ottoman bành trướng và thiết đặt quyền thống trị trên toàn vùng bờ biển Đông Phi. Nhiều công trình đền thờ Hồi Giáo mọc lên trên khắp vùng đảo này.
Cuối thế kỷ XV, Châu Âu bắt đầu vào giai đoạn phát triển thịnh đạt và mở ra những hướng chinh phạt hướng về phương Đông. Những đoàn thương thuyền của các nhà thám hiểm khởi hành từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, men theo đường bờ biển đi dọc xuống Phương Nam của Đại Tây Dương, băng qua mũi Hảo Vọng, và vòng lên Phương Bắc dọc theo vùng duyên hải Đông Phi để hướng về vùng đất của Ấn Độ và Châu Á.
Cách Mombasa khoảng 100 cây số về hướng Bắc theo dọc đường bờ biển là thành phố Malindi. Thành phố này được cả Châu Âu biết đến sau chuyến du hành đầu tiên của nhà thám hiểm người Bồ Đào Nha là Vasco da Gama.
Trong chuyến du hành đầu tiên từ Bồ Đào Nha đến Ấn Độ vào tháng 4 năm 1498, Vasco da Gama đã vòng qua mũi Hảo Vọng của Nam Phi, theo dọc bờ biển Đông Phi, và dừng chân tại Malindi. Vasco da Gama được tiếp đãi tử tế bởi vị thủ lãnh của vùng đất này. Nhà du hành còn được phép xây dựng một cột đá tưởng niệm đặt trên đài cao tại một mũi đá nhô ra trên biển để làm mốc chỉ đường cho các thương thuyền đến từ Phương Tây. Cột đá ấy được làm bằng phiến đá vôi mang đến từ Bồ Đào Nha. Trên đỉnh của cột đá được chạm khắc hình một Thánh Giá. Cột đá và Thánh Giá bằng đá vôi ấy đánh dấu sự hiện diện đầu tiên của Kitô giáo tại các quốc gia Đông Phi.
Lần thứ hai ghé đến vùng đất Malindi, vào năm 1504, Vasco da Gama cho xây dựng một ngôi nhà nguyện nhỏ. Nhà nguyện là một túp lều bằng vách đất, có mái dựng bằng gỗ và được lợp bằng lá dừa. Đây chính là căn nhà nguyện đầu tiên của Kitô giáo trên vùng đất Đông Phi.
Năm 1542, trên chuyến hành trình truyền giáo đến Ấn Độ, thánh Phanxicô Xavier đã men theo chính tuyến đường được mở ra bởi Vasco da Gama. Phanxicô Xavier cũng dừng chân 3 ngày tại đảo Malindi. Trong thư tường thuật gởi về Roma, Phanxicô Xavier đã viết: “Gần thành phố này, những người Bồ Đào Nha đã dựng nên một cột đá với một Thánh Giá rất to và rất đẹp bằng đá vôi trắng. Tôi chẳng thể nào diễn tả được niềm vui khi nhìn thấy Thánh Giá này. Chừng như Thánh Giá đang biểu thị sức mạnh chiến thắng của mình ngay giữa vùng đất của những người dân ngoại”.
Thánh Phanxicô Xavier cũng ghé vào căn nhà nguyện được xây dựng bởi Vasco da Gama, và chọn miếng đất bên cạnh làm nơi chôn cất thi hài của hai người thủy thủ vừa qua đời trên chuyến tàu của mình.
Từ khởi đầu thế kỷ XX, vùng đảo Mombasa được chọn làm thủ phủ của toàn vùng Đông Phi dưới quyền thống trị của chính quyền thuộc địa Anh Quốc. Mombasa trở thành một đặc khu kinh tế thịnh vượng và phát triển. Nhiều công trình được xây dựng. Thành phố được đặc biệt trang trí cách với hai tông màu chủ đạo là trắng và xanh nước biển. Nhiều nhà thờ Công Giáo được xây dựng đan xen giữa các khu vực đền đài Hồi Giáo.
Cho đến thời điểm hiện tại, dù đã không còn là thủ phủ của Đông Phi, Mombasa vẫn là một khu vực kinh tế quan trọng của cả đất nước Kenya.
Dù đã có một số chiếc cầu được xây dựng để nối vùng đảo Mombasa với đất liền, thế nhưng phương tiện di chuyển chính đi từ đất liền ra đảo vẫn là những chuyến phà. Ước tính mỗi ngày có đến gần nửa triệu nhân công lao động trẻ tuổi bắt phà ra đảo để làm việc. Họ phải xếp thành những hàng rất dài từ sáng sớm, chờ đợi trong vài giờ đồng hồ trước khi được mang đi trên chuyến phà tìm cơm áo cho mình và cho gia đình mình.
Mỗi sáng sớm, nhìn thấy đoàn người trẻ đông vô kể phải chen chúc nhau xếp hàng để đi tìm cuộc sống bên bờ biển Ấn Độ Dương, người ta mới nhận ra cuộc sống ở Châu Phi vẫn còn nghèo khó và vất vả đến độ nào.
Ước mơ về một cộng đồng Châu Phi hùng cường và thịnh vượng hãy còn xa lắm!
Cao Gia An, S.J., Trích “Nhật Ký Châu Phi 2024”
Nguồn: Gia An’s blog
